✍ عصمت قدیری اناری
آنچه در این یادداشت می خوانید، مواردی است که شاید به زبان های مختلف و از دیدگاه های گوناگون گفته شده و دست کم دلسوزان این حوزه با کلیت آن آشنایند. اما به اعتبار اینکه کار نیکو کردن از پرکردن است، لازم است هرزگاه از دیدی نو به آن پرداخته شود.
عالمان علوم اجتماعی می گویند: فرهنگ در هر جامعه ای زیربناست . آدمی را انسان و رفتار او را تنظیم و برای زندگی اجتماعی آماده میکند ، طرحی کامل از زندگی را به آدمی ارائه میدهد. پشتوانه نوع زیست اجتماعی و چگونگی تعامل با دیگران است.
با این تعاریف میتوان گفت: پایۀ اساسی و محوری شکلگیری یک ملت، فرهنگ است و بدون ابعاد فرهنگی، حیات بشری، حیاتی بدوی و عقبمانده خواهد بود.
پژوهشگران معتقدند اعتلای هر جامعه به فرهنگ آن بستگی دارد و فرهنگ هر سرزمین برگرفته از ویژگی های جغرافیایی، دین، خواستها و آرزوها و احساسات مردم آن سرزمین است. هر قدر ملتی از گذشته ی تاریخی خود آگاهی بیشتر و عمیق تری داشته باشد، بیشتر برای حفظ موجودیت و هویت و اعتبار خود می کوشد و نارسایی ها و مشکلات کمتری دامن گیر آن جامعه می شود، زیرا هویت فرهنگی عامل اصلی توانایی و زنده بودن ملت هاست .
آنچه که جامعه ایران به ویژه در دهه های اخیر درگیر آن است نوعی غفلت فرهنگی است. غفلت و ساده انگاری فرهنگی چه خواسته و چه ناخواسته، در این حوزه ی تاثیرگذار تبعات مخربی دارد.
غفلت های فرهنگی، ناشی از تعارضات فرهنگی در جامعه اند. تعارض یعنی بلاتکلیفی مسئولین و آزمون و خطا در عرصه های مختلف تصمیم گیری ها که معمولا کشورهای جهان سوم کم و بیش درگیر آن هستند.
این ساده انگاری فرهنگی، هم در مسئولین و هم در خود مردم منجر به تغییر ذائقه افراد جامعه شده، با سرعت، رو به فزونی است و بدون شک کاهش حساسیت در این حوزه، برای مردم جبران ناپذیر و برای مسئولان، گناهی نابخشودنی است؛ مگر آنکه سریعا به خود آیند و به الگوهای متناسب با مبانی فرهنگ بومی دست پیدا کرده و به طور هماهنگ، آن را ترویج کنند.
به تناسب این یادداشت، یک نمونه از تغییر ذائقه که با فرهنگ بومی ما بیگانه است، بحث فردگرایی است که امروزه شاهد آن هستیم. جمع گرایی و اندیشه های خیرخواهانه، فرهنگ نیاکان ما و نمادی از تمدن ایرانی است که خود به خود در حال رنگ باختن است. رشد این پدیده بویژه میان نسل نو، نگران کننده است. فردگرایی و “گلیم خودرا از آب کشیدن”، ربطی به فرهنگ ایرانی- اسلامی ندارد.
راه حل:
دردنیای پرشتاب فناوری و تکنولوژی که گوی سبقت را از فرهنگ ربوده و سیاستگذاران از آن غافل شده اند و هر روز و در هر دوره و دولتی برای حال بد فرهنگ نسخه ای نه در خور می پیچند، پاسداشت فرهنگ و تمدن خودی از راه حل های اصلی است. شرط آن این است که با ساماندهی فرهنگی، تعارض های فرهنگی جامعه را ازبین ببریم و آن هم میسر نیست مگر با اندیشیدن تدابیر مهم که یکی از آنها افزایش اعتبارات فرهنگی به ویژه حقوق و دستمزد کارکنان این حوزه است.
نیروی انسانی به عنوان یکی از اساسیترین عوامل موفقیت سازمانها، نقشی کلیدی در تحقق اهداف سازمان دارد؛ وقتی کارکنان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با دنیایی از وظایف ذاتی در حوزه فرهنگ و هنر و رسانه،کمترین میزان حقوق و دستمزد را دریافت می کنند، فیش حقوقی یک مدیر یا کارشناس خبره در این وزارتخانه کمتر از نصف یک نیروی خدماتی در سازمان دیگر است و کفاف نان شب آنها را هم نمی دهد، چگونه می توان انتظار جراحی فرهنگی در جامعه داشت؟!
راه دیگر انتخاب و انتصاب افراد متخصص و شایسته که دل در گرو فرهنگ و تمدن ایرانی دارند در جایگاه حساس فرهنگ به عنوان متولی و در رده های مختلف است که بتوانند درد این حوزه را ابتدا به درستی شناخته و سپس در پی درمان واقعی برآیند.
افراد جامع الاطرافی که با توجه دقیق به سلیقه و ذائقۀ اهالی فرهنگ و هنر، بسترها و زمینه های رشد فرهنگ بومی را فراهم آورند.
بنابراین اختصاص بودجه در حوزه ی تاثیرگذار فرهنگ و تامین عادلانۀ معیشت کارکنان، نوعی سرمایه گذاری در مسیر توسعه یافتگی است که از نظر برخی حاکمان و دولتمردان خواسته یا ناخواسته دور مانده و باعث سردرگمی در حفظ هویت گذشته ی اصیل و متمدن ما گردیده است. یعنی تن فرهنگ بخشی به دلیل اختلاف سلیقه های دولتها، احزاب و گروههای سیاسی و ته مانده اش به خاطر فقر اقتصادی خانوادۀ فرهنگ نحیف شده و نیازمند درمان اساسی است.
این بیماری سال هاست تا حدودی شناخته شده ، اما بنا به دلایلی که ذکر شد، کمتر مورد درمان قرار گرفته است. به قول یک پژوهشگر حوزه فرهنگ برای درمان درست، نخست باید به یک اندام وارگی فرهنگی رسید و دوم از فقر اقتصادی در این حوزه کاهید.
بدان امید…
